**T.C. DIŞ İŞLERİ BAKANLIĞI LATİN AMERİKA'YA AÇILIM PLANINDAN ALINMIŞTIR


Türkiye-Latin Amerika ilişkilerinin başlangıcı 19. yüzyıla dayanmaktadır. 1860’lardan Birinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar Osmanlı ımparatorluğu’ndan Latin Amerika’ya çeşitli göç dalgaları vuku bulmuştur. Çoğunluğu Arap göçmenler taşıdıkları Osmanlı pasaportlarından dolayı bölgede “El Turco” olarak anılmışlardır.

Osmanlı ımparatorluğu ile bazı Latin Amerika ülkeleri arasında diplomatik ve konsolosluk ilişkileri 19. yüzyılın sonlarında başlamıştır. Osmanlı ımparatorluğu’nun yıkılışı ve Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ile birlikte Latin Amerika’da mukim diplomatik temsilciliklerimizin sayısında artış olmuştur. Bugün Türkiye’nin Arjantin, Brezilya, şili, Küba, Meksika ve Venezuela’da Büyükelçilikleri bulunmaktadır.

Türkiye’nin bölge ile ilişkileri her zaman dostane ancak 1990’lara kadar durağan olagelmiştir. Coğrafi uzaklık ve temas azlığı gibi nedenlerle ilişkiler arzulanan seviyeye ulaşmamıştır. Bununla birlikte, Dokuzuncu Cumhurbaşkanı Sayın Süleyman Demirel’in 1995 Nisan ayında Arjantin, Brezilya ve şili’yi kapsayan resmi ziyareti, tarihte bir Türk Cumhurbaşkanının Latin Amerika’ya gerçekleştirdiği ilk ziyaret olarak, Türkiye-Latin Amerika ilişkilerinde bir dönüm noktası teşkil etmiştir.


Latin Amerika’ya AÇILIM PLANI

Türkiye, çok yönlü dış politikası çerçevesinde bölge ile ilişkilerini geliştirmek amacıyla yaklaşık son on yıllık dönemde bölge ülkelerine yönelik daha aktif bir dış politika izlemeye başlamıştır. Bu bağlamda, Türkiye’nin Latin Amerika ülkeleriyle ilişkilerinin nasıl ve hangi alanlarda geliştirilebileceğini tespit amacıyla, Latin Amerika’daki Büyükelçilerimizin, Türk kamu ve özel sektör temsilcilerinin ve Latin Amerika ülkelerinin Türkiye’deki Fahri Konsoloslarının katılımlarıyla Eylül 1998’de Dışişleri Bakanlığında bir dizi toplantı tertiplenmiştir. Bu toplantılar sonrasında “Latin Amerika Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulmuştur. Eylem Planı düzenli olarak gözden geçirilmekte ve güncelleştirilmektedir. Plan, Türkiye-Latin Amerika ilişkilerini çeşitli yönleriyle ele almakta ve ilişkileri her alanda güçlendirecek projeler içermektedir.

“Latin Amerika’ya Açılım Planı” çerçevesinde, öndegelen bölge ülkeleriyle siyasi ve ekonomik ilişkilerimizin hukuki alt yapısı tamamlanmıştır. Daha önceki dönemlerde bahiskonusu ülkelerle doğrudan temas aramamış olan Türkiye Cumhuriyeti’nin 21. yüzyılda bu geniş bölge ile yakından ilgili olacağı anlayışı önemli ölçüde zihinlere yerleştirilmiş ve bu doğrultuda karşılıklı işbirliği ruhu oluşturularak, ticari ve ekonomik alanda kaydadeğer bir ilerleme sağlanmıştır.

Başta ABD, AB ve Uzak Asya/Okyanusya ülkeleri olmak üzere pek çok diğer ülkenin bölgenin sunduğu imkanlardan faydalanma girişimleri de gözönüne alınarak, Açılım Planımızın, zaman içinde ortaya çıkabilecek gelişmeler paralelinde uyarlamalar yapılması suretiyle, kararlılıkla uygulanmaya devam edilmesinin ve belirlenecek somut hedefler doğrultusunda derinleştirilmesinin, küreselleşme eğilimi ışığında yakın ve orta vadede bir yandan Türkiye’nin ekonomik çıkarlarına giderek artan katkılar sağlayacağı, diğer yandan da ülkemizin genel anlamda global imajına iyileştirmeler getireceği değerlendirilmektedir.

Latin Amerika’ya ilişkin bazı temel bilgiler ile ilişkilerde bugüne kadar kaydedilen gelişmelerin bir değerlendirmesi aşağıda sunulmuştur:


- Ekonomİk potansİyel:

• Kıtanın toplam nüfusu 530 milyondur. Latin Amerika farklı ekosistemleri ve zengin doğal kaynaklarıyla önemli bir ekonomik potansiyel taşımaktadır.

• 1980’lerde içine düştüğü bunalımdan 1990’lı yıllarda kurtulmuş ve büyük ölçüde global ekonomik krizlerden etkilenen yapısına rağmen yeniden büyüme eğilimine girmiştir. (2003 yılında toplam GSMH %1.3 oranında artmıştır. )

• Kişi başına düşen milli gelir ve yaşam standardında 1980’li yıllara oranla çarpıcı düzeyde iyileşme kaydedilmiştir. (2003'te kişi başına düşen milli gelir 3600 ABD Doları'dır)

• Bölge ekonomilerinin en önemli başarısı enflasyonun düşürülmesi olmuştur. (Bölge genelinde 2003 yılında enflasyon %8.6 civarında gerçekleşmiştir. )

• Dünyada gelişmekte olan bölgelere giden yabancı yatırımın önemli bir miktarı Latin Amerika’da toplanmıştır. 2003 yılında bölgeye 36 milyar ABD Doları yabancı yatırım çekilmiştir. En çok yatırım yapan ülkeler AB, ABD, ısviçre, Japonya, Avustralya, Kanada’dır. Ülkemizden gerçekleştirildiği bilinen kaydadeğer boyutta yegane yatırım, Sabancı Holding’in Brezilya ve Arjantin’deki toplam 100 milyon Dolar tutarında kord bezi üretim ortaklığıdır.

• Dış ticaretin arttırılması bölge ülkelerinin öncelikli hedefidir. 1980-1999 yılları arasında Latin Amerika ve Karayip ülkelerinin gerçekleştirdiği ithalat %100’ün üzerinde artış sergilemiştir. Bölgenin toplam ithalatı Merkezi ve Doğu Avrupa, BDT ve Baltık devletlerinin toplamından %50 daha fazladır. Toplam ticaret hacmi 700 milyar Dolar civarındadır.

• Bölge ülkelerinin bir kısmının ABD ile ticari ilişkilerindeki özel düzenlemeler üçüncü ülkeler açısından bölgeyi cazip kılan faktörler arasındadır. Bunun en çarpıcı örneği, Orta Amerika ve Karayip ülkelerinin bazılarının ABD ile tercihli ticaret ilişkileri ve Meksika’nın NAFTA üyeliğidir.

• Meksika-AB STA’sı yürürlüktedir. şili-ABD STA’sı 6 Haziran 2003 tarihinde ve şili-EFTA STA’sı 26 Haziran 2003 tarihinde imzalanmıştır. Böylece şili, Meksika, Kanada, ısrail ve Ürdün’den sonra ABD ile STA imzalayan beşinci ülke olmuştur. 2004 yılının Mayıs ayında, ABD, Orta Amerika ülkelerinden El Salvador, Guatemala, Honduras, Kosta Rika, Nikaragua ile bir STA Anlaşması imzalamıştır.

• Güney Amerika’da Ekvator-Peru-Kolombiya-Venezuela-Bolivya arasında ticaretin serbestleştirilmesini öngören AND Birliği ile Brezilya-Arjantin-Uruguay-Paraguay (ve ortak üyeler Bolivya, şili ve Venezuela) arasında bir ortak Pazar oluşturulmasını öngören MERCOSUR iki önemli bölgesel bütünleşme hareketidir.

• 2002 yılında bir yanda AND Birliği, MERCOSUR ve şili, diğer yanda AB olmak üzere düzenlenen Madrid Zirvesi’nde, 2004 yılında Guatelejara’da yeni bir zirve düzenlenmesi ve 2005 yılına kadar AB-Latin Amerika ve Karayipler arasında bir serbest ticaret alanı oluşturulması kararlaştırılmıştır. Öngörüldüğü üzere Mayıs 2004’de Madrid’te yapılan AB-Latin Amerika ve Karayipler Üçüncü Zirve Toplantısı, AB’nin bölge ile ilişkilerini geliştirme iradesinin bir kez daha gözler önüne serilmesine vesile olmuştur. AB, ABD’den sonra Latin Amerika’nın en büyük ikinci ticaret ortağıdır.

• Önümüzdeki dönemde Latin Amerika ve Karayipler bölgesi ile ticarette üstünlük sağlama konusunda ABD, AB ile rakip konumdadır. Bu çerçevede, Küba hariç ABD, Kanada, Meksika, Karayipler, Orta ve Güney Amerika ülkelerinin tamamı arasında bir serbest ticaret bölgesi tesis edilmesi “Amerikalar Serbest Ticaret Bölgesi-Free Trade Area of the Americas” (FTAA) müzakereleri devam etmektedir. Tamamlandığında 800 milyon nüfus ve toplam 10 trilyon Dolar GSMH ile dünyanın en büyük serbest ticaret alanı olacak olan FTAA müzakerelerinin 2005 yılına kadar bitirilmesi hedeflenmektedir.


- Sİyasİ potansİyel:

• Ülke sayısının çokluğu sayesinde uluslararası örgütlerde aktif rol oynamaktadırlar.

• Özellikle BM içinde etkilidirler. Brezilya ve şili halen Güvenlik Konseyi geçici üyelerindendir.

• ABD ve AB ile yakın ilişki tesis etmişlerdir.

• Ekonomik boyuta ilaveten siyasi yönü de bulunan bölgesel örgütlenme hareketleri mevcuttur. (Amerika Devletleri Örgütü, Karayip Devletleri Birliği gibi) Amerikalar Zirve Toplantısı süreci çerçevesinde demokratikleşme yönünde büyük aşama kaydedilmektedir.


Latin Amerika’ya Açılım Planı ışığında Türkiye-Latin Amerika ılişkileri:

- ılişkilerin hukuki alt yapısının tamamlanması/ımzalanan ikili anlaşmalar

• Siyasi istişare mekanizması: Arjantin, Bolivya, Brezilya, Kosta Rika, Küba, Meksika, Peru, şili

• Savunma Konularında ışbirliği: Brezilya, şili

• Ticari ve Ekonomik ışbirliği: Arjantin, Brezilya, Küba, Meksika, şili, Jamaika

• Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması: Arjantin, Küba, şili

• Sağlık Alanında ışbirliği: Meksika, Küba, Arjantin

• Turizm Alanında ışbirliği: Arjantin, Brezilya, Küba, Venezuela

• Kültürel ışbirliği: Arjantin, Brezilya, Kolombiya, Meksika, Peru, şili, Venezuela

• Tarım Alanında ışbirliği: Küba

• Spor: Küba

• Bilimsel ve Teknolojik ışbirliği: Arjantin, Kosta Rika

• Konsolosluk: Arjantin, Barbados, Bolivya, Brezilya, El Salvador, Guatemala, Honduras, Jamaika, Kosta Rika, Küba, Meksika, Peru, şili, Trinidad ve Tobago, Uruguay, Venezuela

• Uyuşturucu ile Mücadele: Küba, Peru

• Toplam: 1994 yılından bu yana toplam 56 anlaşma imzalanmıştır.

- Parlamentolararası Dostluk Gruplarının tesis edilmesine önem verilmektedir. Bu bağlamda, TBMM bünyesinde Brezilya, Kosta Rika, Küba, Meksika, şili, Venezuela ve Arjantin Dostluk Grupları oluşturulmuştur.

- Gerçekleştirilen Temaslar (Üst düzey- Cumhurbaşkanı, Başbakan, Dışişleri Bakanı- ve diğer Bakanlar, önemli toplantılar, siyasi istişareler, Karma Ekonomik Komisyon Toplantıları, vb.)

• Bölgeden Türkiye’ye yapılan ziyaretler: 1996 -1998 3 1998-2003 27

• Türkiye’den bölgeye yapılan ziyaretler: 1996-1998 10 1998-2003 45


- Ticari ve Ekonomik ılişkiler

• Toplam ticaret hacmimiz:

1997 1 milyar 40 milyon Dolar
1998 1 milyar 54 milyon Dolar
1999 827 milyon Dolar
2000 911 milyon Dolar
2001 828 milyon Dolar
2002 735 milyon Dolar
2003 1 milyar 269 milyon Dolar

2001 ve 2002 yılında gözlenen düşmenin Türkiye ve Latin Amerika’da yaşanan ekonomik krizle ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Ancak, son birkaç yıl zarfında 3. ülkeler üzerinden yapılan ve resmi rakamlara yansımayan ticari faaliyetlerde olumlu artışlar gözlemlenmekte olup, bunların takribi değerleri ile birlikte bölgeye toplam ihracatımızın 1.5 milyar Dolar civarında olduğu tahmin edilmektedir.)

• Karma Ekonomik Komisyon Toplantıları: Toplam 8 ülke ile KEK mekanizması tesis edilmiş olup düzenli toplantılar gerçekleştirilmektedir.


- Türkiye’nin Bölgesel Oluşumlara Üyeliği

• Amerika Devletleri Örgütü (ADÖ): Daimi gözlemci ülke – 16 Eylül 1998

• Karayip Devletleri Birliği (KDB): Daimi gözlemci ülke – 7 Aralık 2000

• Her iki örgüte de Türkiye tarafından 2000 yılı içinde ayrı ayrı 9000 Dolar tutarında katkıda bulunulmuştur. 2002 yılı için Amerika Devletleri Örgütü’nün üç projesine 9700 ABD Doları, Örgütün Terörle Mücadele Komitesi’ne (CICTE) 5000 ABD Doları, Karayip Devletleri Birliği’ne 12.000 ABD Doları tutarında maddi katkıda bulunulmuştur. 2003 ve 2004 yıllarında ise her sene için Amerika Devletleri Örgütünün dört projesine 12.200 ABD Doları, Karayip Devletleri Birliği’ne de 12.000 ABD Doları tutarında katkı sağlanmıştır.


- Temsil Durumu

• Bölgedeki 6 adet mukim Büyükelçiliğimizin görev alanı 33 ülkeyi kapsayacak şekilde genişletilmiştir.

• Bölge ülkelerinin hemen hepsinde mevcut olan Fahri Başkonsolosluklarımızdan istifade olunmaya çalışılmaktadır. (Bölgede toplam 25 fahri başkonsolosluğumuz mevcuttur. Bölge ülkelerinin ülkemizde 19 fahri başkonsolosluğu vardır.)


- Diğer Kurum Kuruluşlar/Özel Sektör

• Diğer resmi ve özel kurum/kuruluşların ilgisinin bölgeye celbedilmesine çalışılmıştır.

(DEıK bünyesindeki faaliyetler ve bölgesel iş konseyi kurulmasının sağlanması yönündeki çabalar, Ticaret Odaları arasındaki temasın teşvik edilmesi, işadamları arasında doğrudan temasın teşviki, bölge ülkelerinde ekonomik ve kültürel özelliklerimizi tanıtıcı faaliyetler düzenlenmesi çalışmaları bu çabalara verilebilecek bir kaç örneği teşkil etmektedir.)

• Bölge ile ticari ve ekonomik ilişkilerin teşviki amacını güden Latin Amerika ve Karayipler Ticaret Derneği isimli bir dernek 2002 yılında ıstanbul’da faaliyete geçmiştir.

• Amerika Devletleri Örgütü gibi bölgesel örgütlerle teknik ve bilimsel alanda işbirliği yapılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
GUATEMALA CUMHURİYETİ FAHRİ KONSOLOSLUĞU.        Design: Medpartners